Шымкент қаласы Қ. Сыпатаев атындағы №7 IT мектеп-лицейінде 1-сынып оқушыларының оқу процесіне бейімделу деңгейін анықтау және психологиялық қолдау көрсету мақсатында мектептің педагог-психологы Нұргүл Нұрлыбайқызы кешенді психодиагностикалық жұмыс жүргізді. Аталған зерттеу барысында әлемдік тәжірибеде кеңінен қолданылатын Керн-Йерасек диагностикалық тесті негізінде балалардың танымдық дамуы – атап айтқанда, есте сақтау, зейін және ойлау қабілеттерінің деңгейі бағаланды. Сонымен қатар, сергіту жаттығулары арқылы оқушылардың эмоционалдық жай-күйін реттеуге бағытталған белсенді әдістер пайдаланылды.
Мектепке бейімделу – баланың жаңа ортаға, әлеуметтік талаптарға, күн тәртібіне, оқу форматына және жаңа рөлдерге үйренуін қамтитын күрделі психоәлеуметтік үдеріс. Бұл кезең оқушының келешек оқу жетістіктеріне, өзін-өзі бағалауына, мотивациялық тұрақтылығына тікелей әсер етеді. Әсіресе, Шымкент сияқты ірі мегаполисте, урбанизация және цифрлы орта баланың даму динамикасына ерекше ықпал ететін факторлардың қатарына жатады.
Зерттеу нәтижесінде балалардың бейімделу деңгейінде әртүрліліктің бар екені анықталды. Көптеген оқушылар мектеп ортасына оң қабылдаумен бейімделіп жатқаны байқалса, бірқатар оқушыларда күйзеліс, алаңдаушылық, эмоционалды тұрақсыздық белгілері тіркелді. Осыған байланысты, психологиялық деректер негізінде сынып жетекшілері мен ата-аналарға төмендегідей практикалық ұсынымдар берілді:
- Оқушыға қолдау көрсететін эмоционалды қауіпсіз орта қалыптастыру;
- Үй жағдайында когнитивті қабілеттерді дамытатын нейрожаттығулар мен ойындарды тұрақты түрде қолдану;
- Мұғалім мен ата-ана арасында сенімді, ашық коммуникация орнату;
- Оқушының жетістігін мойындау арқылы оқуға деген ішкі мотивацияны арттыру;
- Жеке даму ерекшеліктерін ескере отырып, дифференциалды оқыту тәсілдерін қолдану.
Бастауыш білім беру жүйесінде оқушы тұлғасының қалыптасуына ықпал ететін маңызды кезең – бұл бейімделу фазасы. Аталған мектеп-лицейде іске асырылып отырған психологиялық қолдау шаралары білім беру үдерісінің сапасын арттырып қана қоймай, халықаралық стандарттарға сай social-emotional learning (әлеуметтік-эмоционалды оқыту), wellbeing (бала саулығы) және learner-centered approach (оқушыға бағытталған тәсіл) ұстанымдарын іске асыруға мүмкіндік береді.
Психологиялық диагностика нәтижелері оқушының оқу барысындағы дербестігін арттыруға, жеке қажеттіліктерін ескеруге, өзін-өзі реттеуге қабілеттілігін дамытуға негіз болады. Бұндай әдістемелік қолдау заманауи мектептің басты миссиясына — инклюзивті, қауіпсіз және дамытушы білім беру ортасын қалыптастыруға толықтай сәйкес келеді.
Шымкент қаласындағы №7 IT мектеп-лицейінің педагогикалық ұжымы оқушылардың бейімделу кезеңін жүйелі сүйемелдеу арқылы оларда оқу мотивациясын, оқу әрекетіне деген жағымды қатынас пен эмоционалдық тұрақтылықты дамытуға бағытталған іс-тәжірибені жалғастырып келеді. Бұл тәжірибе мегаполис жағдайындағы жалпы білім беру ұйымдары үшін оң үлгі бола алады.
