Білім беру жүйесінде бастауыш сыныптан орта буынға өту – оқушы өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі. Бұл – тек пәндік мазмұн мен мұғалімдердің өзгеруі ғана емес, сонымен қатар баланың оқу процесіне, ұжымға, өзіндік «Мен» бейнесіне қайта бейімделуімен ерекшеленетін күрделі психоэмоционалдық және әлеуметтік өтпелі кезең.
Осы маңызды үдерісті жүйелі түрде сүйемелдеу мақсатында Шымкент қаласы білім басқармасына қарасты №86 жалпы орта білім беретін мектебінде 5-сынып оқушыларымен «5-сынып оқушыларының орта буынға бейімделуі» тақырыбында психологиялық тренинг ұйымдастырылды.
Мектеп психологтарының бастамасымен өткен бұл тренингтің басты мақсаты – орта буынға енді аяқ басқан оқушылардың бейімделу ерекшеліктерін зерттеп, әлеуметтену жолында кездесетін қиындықтардың алдын алу, жағымды психологиялық ахуал орнату және ата-аналармен өзара серіктестік орнату арқылы кешенді қолдау көрсету болды.
Оқушылар үшін 5-сынып – өзгерістер мен жаңалықтарға толы кезең. Бұл сыныпқа өткенде олар бір мұғалімнен бірнеше пән мұғаліміне көшіп, жаңа сабақ кестесі, жаңа бағалау жүйесі, түрлі талаптар мен жауапкершіліктермен бетпе-бет келеді. Мұндай жүктеме кейде баланың психологиялық жай-күйіне әсер етіп, үрей, сенімсіздік немесе оқуға деген қызығушылықтың төмендеуіне әкелуі мүмкін.
Сондықтан мұғалімдердің, психологтардың және ата-аналардың бірлескен қолдауы – баланың осы кезеңнен сәтті өтуінің кепілі саналады.
Тренинг оқушының өзін ашық таныта алуына, өзгелермен еркін байланыс орнатуына, эмоцияларын басқаруына бағытталды. Арнайы жаттығулар, диагностикалық тапсырмалар және топтық ойындар арқылы оқушылар бір-бірімен танысып, жаңа ортаға бейімделу барысында өздеріне сенімділікпен қарауға мүмкіндік алды.
Мектеп психологы жүргізген жаттығулар барысында оқушылар:
- өз ойларын еркін жеткізуге,
- жаңа ортада өзін таныстыруға,
- түрлі әлеуметтік жағдаяттарда дұрыс әрекет етуге,
- ұжымдық жұмысқа бейімделуге машықтанды.
Сонымен қатар, оқушылардың орта буындағы өзгерістерге қалай қарап отырғанын анықтау мақсатында бейімделу деңгейін өлшейтін психодиагностикалық әдістер қолданылды. Нәтижесінде, оқушылардың көбі өзін сенімді сезінсе, бірқатары жаңа талаптарға әлі де үйренісу үстінде екендігі байқалды.
Тренинг барысында ата-аналармен кері байланыс та назардан тыс қалмады. Психолог тарапынан ата-аналарға баланың жаңа оқу кезеңіне бейімделуі кезінде ескерілетін негізгі факторлар туралы кеңестер берілді. Олардың ішінде: баланың көңіл-күйін бақылау, ашық қарым-қатынас орнату, шамадан тыс қысым көрсетпеу, жетістікке ынталандыру және мектеппен тығыз байланыс орнату мәселелері қамтылды.
Орта буынға бейімделу – бір күнде аяқталатын процесс емес. Бұл – жүйелі қолдауды қажет ететін, уақыт өте келе қалыптасатын күрделі үдеріс. Сондықтан мектептің, мұғалімдердің, психологтың және ата-ананың бірлесе әрекет етуі – оқушының мектеп өміріне сәтті кірігуіне, өзін қауіпсіз әрі сенімді ортада сезінуіне жол ашады.
Шымкент қаласындағы №86 мектепте ұйымдастырылған бұл тренинг – жас жеткіншектердің өмірлік маңызды кезеңінің табысты басталуына бағытталған құнды тәжірибе. Мұндай қолдау іс-шаралары алдағы уақытта да жалғасын тауып, оқушылардың жан-жақты дамуына ықпал ететіні сөзсіз.
