Қазіргі заманғы білім беру жүйесінің басты бағыттарының бірі – human capital development, яғни адами капиталды дамыту. Осы мақсатта Қазақстанда оқушылардың шығармашылық және жеке қабілеттерін дамытуға бағытталған inclusive education қағидалары негізінде жаңа бастамалар қолға алынуда. Солардың бірі – қосымша білім беру ұйымдарына voucher-based financing жүйесін кезең-кезеңімен енгізу.
2025 жылға дейін республика көлемінде толық іске қосылатын бұл жүйе equity in education – білім берудегі тең мүмкіндік қағидатына негізделген. Қазіргі уақытта пилоттық жоба Астана, Ақтөбе, Атырау, Қарағанды, Қызылорда және Шымкент қалаларында сәтті жүзеге асырылуда. Бұл — educational decentralization бағыты бойынша маңызды қадамдардың бірі.
Мемлекеттік тапсырысты per child funding (бір балаға – бір ваучер) принципімен бөлудің тиімді тетігі ретінде ваучер жүйесі ата-аналар мен оқушыларға freedom of choice – таңдау еркіндігін ұсынады. Олар өз баласы үшін шығармашылық, спорттық немесе ғылыми бағыттағы үйірмені немесе секцияны өз бетінше таңдай алады. Қажет болған жағдайда ата-ана ешқандай қосымша құжатсыз үйірмені ауыстыра алады, бұл ретте ваучердің күші сақталады.
Тәрбие және қосымша білім беру департаменті басқармасының басшысы Алтай Рахимберлиннің айтуынша, бүгінгі күні еліміз бойынша 314 мыңнан астам бала ваучер иегері атанған. Бұл – accessibility and transparency in education ұстанымдарын жүзеге асырудың нақты көрінісі.
Қаржыландырудың бұл моделі бюджеттік ресурстарды efficient allocation – тиімді бөлуге және misuse prevention – мақсатсыз пайдалануға жол бермейтін ашық экожүйе құруға бағытталған. Сонымен қатар, бұл жоба multi-stakeholder collaboration үлгісінде іске асырылуда. Оған Оқу-ағарту, Мәдениет және ақпарат, Туризм және спорт, сондай-ақ Жасанды интеллект және цифрлық даму министрліктері бірлесе қатысуда.
Мәселен, Шымкент қаласы – пилоттық өңірлердің бірі ретінде жобаны белсенді жүзеге асыруда. Қалада 634 мектепке дейінгі ұйым (оның ішінде 71-і мемлекеттік, 563-і жекеменшік), 268 білім беру мекемесі және 40 колледж жұмыс істейді. Бұл — lifelong learning ecosystem қалыптастыруда маңызды әлеует.
Қосымша білім беру саласында ваучерлік жүйенің енгізілуі – educational equity, personalized learning және student engagement бағыттарындағы стратегиялық қадам. Бұл бастама оқушыны жан-жақты дамыған, шығармашыл, бәсекеге қабілетті тұлға ретінде қалыптастыруда маңызды рөл атқарады.
Болашақта бұл тетік бүкіл ел бойынша білім беру инфрақұрылымын тиімді дамытуға, қосымша білім берудің қолжетімділігін арттыруға және әр баланың әлеуетін толық ашуға мүмкіндік береді. Ал бұл өз кезегінде – knowledge-based economy қағидаттарына негізделген қоғам құрудың нақты негізі болмақ.
